Etiyopya’da Hangi Saat ve Takvim Sistemi Kullanılıyor?
Bir gün, iş yerinden çıkıp bir kafede otururken, bir arkadaşım Etiyopya’daki zaman ve takvim sisteminden bahsetmişti. O sırada, “Bize ne!” diye düşündüm. Yani, biz kendi zamanımıza odaklanmışken, Etiyopya’da farklı bir sistem mi kullanılıyor? Hadi gelin, işte bu merakımdan yola çıkarak, Etiyopya’daki saat ve takvim sisteminin arka planına inelim. Ve belki de bir gün, yolculuklarımızda karşılaştığımız bu farklılıkları anlamak, insanlara başka kültürleri daha iyi tanıma fırsatı sunar.
Zamanı Anlamak: Etiyopya’nın Saat Sistemi
Beni her zaman etkileyen bir şey vardır; zaman! Hem kişisel hem de sosyal hayatımızda, zamanın nasıl ölçüldüğü, nasıl kullanıldığı gerçekten çok önemli. Ama işte, Etiyopya gibi kültürlerde, zaman algısı farklı bir şekilde düzenlenmiş. Eğer Avrupa’da ya da Amerika’da yaşıyorsanız, saat sistemini 12’lik bir döngüde düşünürsünüz. Ancak Etiyopya’da işler biraz daha farklı.
Etiyopya, 24 saatlik bir günün başlangıcını sabah 6 olarak kabul eder. Bu demek oluyor ki, sabah 6’yı 12 olarak saymaya başlarlar. Yani, 6:00 AM aslında Etiyopya’da 12:00’dir. 7:00 AM, 1:00 olarak kabul edilir, 8:00 AM, 2:00 olur… ve bu böyle devam eder. Yani, sabah 9 burada, orada 3:00’tür.
Bunun sebebi, Etiyopya’nın takvim ve zaman anlayışının, Hristiyan dünyasından bağımsız olarak şekillenmiş olmasıdır. Tarihin derinliklerine baktığımızda, Etiyopya’daki bu zaman algısının, eski Mısır’daki ve diğer Afrika toplumlarındaki güneşin hareketine dayanan sistemlerle paralellik gösterdiğini görürüz. Bu, tamamen yerel bir uygulama olup, zamanın doğrudan güneşin doğuşuna ve batışına göre hesaplanmasını sağlıyor. Ayrıca, Etiyopya’nın takvimi de güneşin hareketlerine dayalı olarak düzenlendiği için zaman ve takvim de birbirine paralel bir şekilde gelişmiş.
Etiyopya’nın Takvim Sistemi: Aylar ve Günler
Eğer bir Etiyopyalı ile tanışırsanız, takvim konusuna da girmemek elde değil. Çünkü onların takvimleri, bizim bildiğimiz takvimden biraz daha farklı bir yapıya sahip. Etiyopya’da, Günümüzde kullanılan takvim, Miladi takvimden 7-8 yıl geride. Bunun nedeni, Etiyopya’nın tarihsel olarak farklı bir hesaplama yöntemine sahip olmasıdır.
Etiyopya takvimi, günümüz Batı takvimine (Miladi takvimi) benziyor, ancak yıl sayıları farklı. Bu takvimde bir yıl, 365 gün olarak kabul edilir, ancak her 4 yılda bir artık yıl eklenir. Takvimdeki aylar, tam anlamıyla bizim takvimimizdekiyle aynıdır. Ancak yıl, 12 ay yerine 13 ay üzerinden hesaplanır.
Bu 13. ay, Pagumē adı verilen, bizim takvimimizdeki Aralık ayında yer alır ve 5 ya da 6 gün sürer. Bunu etrafınızda bir Etiyopyalı ile konuştuğunuzda kesinlikle duyabilirsiniz. Çünkü o dönemde Etiyopya’da insanlar, yılın bitişini farklı bir şekilde kutlarlar. Hatta bir kere Etiyopya’da yılbaşı kutlamalarına denk gelmiştim. Hiç bilmediğim bir şeydi, ama gerçekten çok etkileyici bir kutlamaydı.
Aylar ise şöyle sıralanır:
1. Meskerem (Eylül)
2. Teqemt (Ekim)
3. Hidar (Kasım)
4. Tir (Aralık)
5. Yekatit (Ocak)
6. Megabit (Şubat)
7. Miyazya (Mart)
8. Genbot (Nisan)
9. Sene (Mayıs)
10. Hamle (Haziran)
11. Nehase (Temmuz)
12. Pagume (Ağustos/Aralık)
Meskerem, aynı zamanda Etiyopya’daki yılbaşıdır ve bizim takvimimizle 11 Eylül ya da 12 Eylül tarihlerine denk gelir. Yani, 12 Eylül’de bizde bir yıl başlarken, Etiyopya’daki yılbaşı Meskerem’in ilk günüdür.
Etiyopya’daki Zamanı Deneyimlemek: Gözlemlerim
Bu saat farkları ve takvimdeki farklılıklar, Etiyopya’daki yaşamı daha da ilginç hale getiriyor. Bir gün, bir arkadaşım bana öğle yemeğine davet etmişti. Saat 2:00 gibi hazır olacağımı söylemiştim ama o, “Saat 8:00’de görüşürüz” dedi. Benim için bir anlık kafa karışıklığı oldu, “Neredeyim ben?” diye düşünürken, Etiyopya’nın saat sistemini unuttuğumu fark ettim. Ama o an o kadar güzel bir sohbet açıldı ki, o saat farkını ve zaman algısındaki değişikliği kafamda kabul etmeye başladım. Meğerse, bizdeki saat 8:00 onların sisteminde 2:00’ymiş.
Etiyopya’daki zaman farkı, ilk başta biraz kafa karıştırıcı olabilir. Ama sonra bir süre geçtikten sonra buna alışıyorsunuz. Düşünsenize, bir şehre gidiyorsunuz ve o şehirdeki zaman dilimini tamamen farklı bir şekilde yaşıyorsunuz. Bu, kesinlikle insanın bakış açısını değiştiriyor.
Sonuç: Zaman ve Takvim Bir Kültür Meselesi
Birçok kültürün zamanla kurduğu ilişki farklıdır. Etiyopya, zamanın nasıl ölçüleceği konusunda tamamen kendine has bir yol izliyor. Hem saat dilimi hem de takvim sistemi, Etiyopya’nın tarihsel ve kültürel kimliğinin bir parçası olarak gelişmiş. Bu, biz Batılılar için alışık olmadığımız bir durum olabilir, ama dünyada farklı takvim ve saat sistemlerinin olması, insan yaşamının çeşitliliğini ve kültürel zenginliğini de gözler önüne seriyor.
Çocukken annem bana, “Zamanı doğru kullanmak hayatını şekillendirir” derdi. O zaman bu ne demekti pek anlayamazdım, ama büyüdükçe zamanın ne kadar farklı şekillerde algılandığını, farklı kültürlerde zamanın nasıl geçtiğini fark ettim. Etiyopya’daki bu farklı zaman ve takvim anlayışı da bu çeşitliliğin bir yansıması. Zamanı farklı ölçme ve anlamlandırma biçimleri, her kültürün kendine özgü bir bakış açısını oluşturuyor.
Yolculuklarınızda, yeni yerler keşfederken veya farklı insanlarla tanışırken, zamanın aslında bir bakış açısı olduğunu unutmayın. Zamanı nasıl ölçtüğümüz, nasıl algıladığımız, yaşam tarzımızı doğrudan etkiler. Etiyopya’daki bu saat ve takvim farkları, bize zamanın sadece bir sayıdan ibaret olmadığını, ona nasıl baktığımıza göre şekillendiğini hatırlatıyor.